Mitoz ve mayoz
İkisi de bir hücreyi böler ve benzerlik orada biter. Mitoz, büyüme ve onarım için iki özdeş kopya üretir. Mayoz ise üreme için kromozom sayısı yarıya inmiş, genetik olarak farklı dört hücre üretir.
Temel farklar
- Bölünme: mitozda bir, mayozda iki.
- Yavru hücreler: mitoz 2, mayoz 4 üretir.
- Kromozom sayısı: mitoz korur, mayoz yarıya indirir.
- Genetik: mitoz özdeş hücreler, mayoz farklı hücreler üretir.
- Amaç: mitoz büyüme ve onarım için, mayoz gametler için.
Çeşitlilik nereden gelir
- Profaz I'deki krossing over; homolog kromozomlar parça değiş tokuş eder.
- Metafaz I'deki bağımsız dağılım; her çift diğerlerinden bağımsız dizilir.
- Sonrasındaki rastgele döllenme; mayozun parçası değildir ama çeşitliliği yeniden katlar.
Diploit ve haploit
Diploit hücreler kromozomları çiftler hâlinde taşır, 2n diye yazılır. Haploit hücreler her çiftten birer tane taşır, n diye yazılır. İnsan vücut hücreleri 46 kromozomla diploittir; insan gametleri 23 kromozomla haploittir. Döllenme 46'yı geri getirir; gametlerin önceden yarıya indirilmesinin nedeni budur.
Çözümlü örnekler
Örnek 1
Soru
46 kromozomlu bir insan hücresi bölünüyor. Mitoz ile mayozun ürünlerini karşılaştırın.
Cevap
Mitoz: her biri 46 kromozomlu 2 hücre. Mayoz: her biri 23 kromozomlu 4 hücre.
Adımlar
- 1Mitoz DNA'yı bir kez kopyalar ve bir kez bölünür, yani her yavru hücre 46'nın tamamını korur.
- 2İki ürün de mutasyonlar bir yana ana hücreyle genetik olarak özdeştir.
- 3Mayoz DNA'yı bir kez kopyalar ama iki kez bölünür, yani sayı yarıya iner.
- 4Dört ürünün her biri, özgün her çiftten birer tane olmak üzere 23 kromozom taşır.
- 5Bu dördü, krossing over ve bağımsız dağılım nedeniyle birbirinden genetik olarak farklıdır.
Örnek 2
Soru
12 kromozomlu bir hücre mayoz geçiriyor. Kaç hücre oluşur ve her birinde kaç kromozom bulunur?
Cevap
Her birinde 6 kromozom olan dört hücre
Adımlar
- 1Başlangıç hücresi 12 kromozomla diploittir, yani 6 homolog çift.
- 2Mayoz I çiftleri ayırır ve her birinde 6 kromozom olan iki hücre verir.
- 3Mayoz II kardeş kromatitleri ayırır ama kromozom sayısını değiştirmez.
- 4Sonuç, her birinde 6 kromozom olan dört haploit hücredir.
Sayıyı yarıya indiren mayoz I'dir, mayoz II değil. Mekanik olarak mayoz II mitoza çok daha yakındır.
Örnek 3
Soru
Derideki bir kesiği hangi süreç onarır ve neden diğeri değil?
Cevap
Mitoz, çünkü onarım tam kromozom takımına sahip özdeş hücreler ister.
Adımlar
- 1Onarım, deri hücrelerinin yerine yine deri hücreleri koymak demektir.
- 2Yerine geçen hücrelerin normal çalışması için tam diploit genomu taşıması gerekir.
- 3Mitoz genetik olarak özdeş diploit hücreler üretir; tam da bu istenir.
- 4Mayoz, vücut hücresi olarak işlev göremeyecek haploit ve farklı hücreler üretirdi.
- 5Bu yüzden vücuttaki tüm büyüme ve onarım mitozla olur; mayoz yalnızca gamet oluşumunda gerçekleşir.
Sık yapılan hatalar
DNA kopyalanmadığı için mayozun kromozomları yarıya indirdiğini söylemek.
DNA tıpkı mitozdaki gibi bir kez kopyalanır. Yarıya inmesi, tek bir kopyanın ardından iki kez bölünmekten kaynaklanır.
Krossing over'ı mayoz II'ye koymak.
Homolog çiftler bir aradayken, profaz I'de gerçekleşir. Mayoz II'ye gelindiğinde çoktan ayrılmışlardır.
Mayozun dört ürününü özdeş diye anlatmak.
Genetik olarak farklıdırlar. Çeşitlilik üretmek sürecin bütün amacıdır.
Mitozun gamet ürettiğini söylemek.
Gametler mayozdan gelir. Mitoz büyüme, onarım ve eşeysiz üremeyi üstlenir.
Alıştırma yap
Önce kendin çöz, sonra cevabı aç. Yarısında mı takıldın? Soruyu seç ve eksik adımı Solvecoon'a sor.
1. Gametleri hangi süreç üretir?
Cevabı göster
Mayoz, çünkü gametlerin haploit ve farklı olması gerekir.
2. 20 kromozomlu bir hücre mitoz geçiriyor. Yavru hücreler ne içerir?
Cevabı göster
Her birinde 20 kromozom olan, ana hücreyle genetik olarak özdeş iki hücre.
3. Mayozdaki genetik çeşitliliğin iki kaynağını söyleyin.
Cevabı göster
Profaz I'deki krossing over ve metafaz I'deki bağımsız dağılım.
İnsanların sorduğu şeyler
- Mayoz II mitozla aynı şey mi?
- Mekanik olarak ona çok benzer ve kardeş kromatitleri ayırır. Fark, haploit hücrelerden başlamasıdır; bu yüzden ürünler de haploit kalır.
- İnsanda mayoz nerede gerçekleşir?
- Sperm ve yumurtanın oluştuğu testis ve yumurtalıklarda. Vücutta bölünen diğer her hücre mitoz kullanır.
- Bir insan gametinde kaç kromozom vardır?
- 23; her homolog çiftten birer tane. Döllenme iki gameti birleştirir ve 46'yı geri getirir.
- Hangisinin hangisi olduğunu akılda tutmanın en kolay yolu?
- Mitoz aynısından daha çok yapar. Mayoz yarısını yapar ve onu farklı yapar.
Okumaya devam et
Şu anda önünde bir tane mi var?
Sayfadaki soruyu seç ya da Cmd/Ctrl + Shift + S ile yakala; Solvecoon seninle birlikte adım adım gitsin.
Chrome'a ekle →Ücretsiz dene — günde 5 çözüm. Kart gerekmez.